Chiricahua Apache Text


19. The First Mountain Spirit Ceremony
Sam Kenoi

(19.1)
'I[k'id3, '1ndeenaagogh1d3, nd4 [3n1'a.
G3h4 hoogh47 dooh1d3'iy1ay4g0s8dan1'a.
nD4 d1h0o[e'4 y4g0s8n1'a] 'aaee nd4[37ghe'4 naagh1n1 ndah doob4daagoj7s8dan1'a.

(19.2)
'!koo '1] nd4] G3h4 y4g0s8] goch'88y1daa[tin1'a.
"Got1l nt'aa t['44'go, G3h4 nah1'1gosh[1. D1got1l si'3go d99' t['44'; dooh1d3daah'9da7 nah1'1sh[1. H99y22, d1nah7k'eh 'aaee daanahk1."
daagoo[nd7n1'a.

(19.3)
'!koo nd47 1daajind7n1'a:
'I[ch'88y1daaji[tin1'a:
"D1'1kanzh=. D77 dooh1d=-t'9da7 nd4 nah1'1il17 b1'i[4nas8go nzh=. D1ha'y1 nd4 '1nahii[nd7y1 nd4 b1'1hiihnd1go nzh=."
daa'i[ch'88dihnd7go 'i[ch'88y1daaj00[tin1'a.
"H99y22da, d1nah7k'eh, d1n1na['1zh8, 'aaee daanahk1."
daa'i[ch'88dihnd7n1'a.

(19.4)
N1go '1d7] nd4] G3h4 y4g08go G3h4 k1'1daagol1]. goch'88y1n11daa[tin1'a.
'!daagoo[nd7n1'a:
"Shik'ish0k4ne, sh7l2g0k4ne:

'!d77d77 G3h4 '1gosh[17 '1ghahy1 'aandahy1 dzi[7 bit'ahy1 '1sh[1. H77yaada g0zh=go nahche'shk4ne7 naht'4k4ne7 baadaahahnd7.

'!d77d77 G3h4 '1gosh[17 k'edaa'ishch77 bich'88'1h11n4zh8 dooy1adah7gh1da.

'!d77d77 nd47 G3h4 '1daash[17 b4gonas8deeda b7zhii7 doobeeh1sh7da.

Shit'4k4ne, [3nd1 g0gh4y1 hadaadziih1l7. Naahi'1[chin47 bich'aaghagonahch'8.

'!d77d77 G3h4 k'e'iisch9zh8 doo[i'daah7gh1da.

Doo[i'hin4['9da. Go[n44j9go k -- zh8 ch'4k1go '1koon1 '1]deeda daan1['9deeda, d1'1ko d1'1gh1t'4. nDah godinas8.

Dooh1]d1'koy1ya[t'ida. Nahi'1[chin47 bich'aaghadaagonahch'8.

Dooh1]d1'koy1'1nd7da. G0gh4y1 [3nd1 '1daand7h1l7.

Shit'4k4ne, daanahonshk22."
daagoo[nd7n1'a.

(19.5)
G0zh=go, ha'y1 d1s7'1g0t'4y1, beegoch'adaagojiisch9n1'a.
'!] nd4] G3h4 '1gol1] yeekaadaohndiin1'a.

(19.6)
N1go k'adi, d1'17 bi[nd4j7l97 [i' chidaajoos'88go, G3h4 '1j7laan1'a.
'Aandahy1, dzi[7 bit'ahy1, dooh1sh9'1h11n4daya, G3h4 b1n11'jineesndiln1'a.
'!kaa G3h4 k'e'ji[ch7n1'a.

(19.7)
!koo d77 '1[chin4ne7, naadaand4h4go, d77k'een 'i[n1n1keen1'a.
'Dooh1] '1zh9 daah7gh1da', jind7go nd4bee bich'88y1daaj00[tin7, d1'1d3 bich'88y1go '1[chin4ne 'i[n1n1keen1'a naadaand4h4go.

(19.8)
N1go [i' jeej7k67 G3h4 k'edaa'ji[ch77 biyeeshxah1 ch'4j7[ghee.
N1go '1zh8 G3h4 k'edaa'ji[ch77 bich'88y1go njinee[ndin1'a.
N1go '17 jeej7k67 [i' jind47 k4goj7s8n17 gojii[ts3n1'a.
K4gojiis88n1'a.

(19.9)
N1go, go[n44j9go, got1l nt'aanee k -- 7 haadego dasi k3n1'a.
D1'1kodeey1go j7l3n1'a.
G3h4 k -- zh -- kan1'a.
K -- 7 dais9n1'a.
B1ha'dat'3n1'a.
K -- 7 daau00s9n1go, b1ha'dat'11[n1'a.
Daa'izhishn1'a.
Nzh=go daa'izhishn1'a.

(19.10)
N1go '1d77d77, jeej7k67 G3h4 k'e'ji[ch7ee nd4[i' b4goj7s87 gojii[ts3n7, '1'naan11ja[gho[n1'a G3h4 naan0ok44[e.
N1go '17 jeej7k57 d77 G3h47 b7zhii7 beej00zhiin1'a.
"'Aa7 '1gh1hoogh4] '1t'8,"
jid00ndiin1'a.
'!7 jeej7k67 '1jind7n1'a.

(19.11)
N1go '17 G3h4 b4goj7s87 nd4 G3h4 b1gojil1n7 d1gooshch'88 k4gojiis88n1'a.

(19.12)
N1go G3h47 han1'any1 'in1j00zhoozh.
N1go nd47 d77k'eh beebich'agojiisch9n1'a.
"'{3nd1 ha'1goda '1dandii[ h1l7', daana[dishnd7go; g0zh=go beenahch'adaagos7[ch9n.

'!7n7 d1'1d3 [i' doo'1kaaday1 g0gh4y1 '1daand7n1'a.

D1kogo '1]deedago, dooha'y1go nzh=y1 nah1'1n0oshdl1[ee'1t'4da.

{i' jeej7k67, '1ndeedego G3h47 naan0okad3, [i' b4goj7s8n17 d1b7zhii7bee j00zhiin1'a. '!7 dooha'y1go nah1'1n1goshdl1h1t'4da."
nd4 daabi[jind7n1'a.

(19.13)
'!koo nd4 daagook22n1'a.
"Ch4ek'eh, g0[dzilgo nah1bich'88]t['11s. Doodanaha'1n1'idl1."
'1] nd4] daahi[jind7n1'a.

(19.14)
D1nd7 g0[dzilgo k1ich'88deest['as ndah doodaagoodzaadan1'a.
D1ch'4'10t'88n1'a.

(19.15)
N1go '1] G3h4 k1daagol1n] goch'88y1daa[tin1'a.
"'!d7] jeek6] doo'1kaaday1 ha0dzin] d77d77 d99't['44' got1l si'37 hay00[k3go ha'00'3go doonahind7ida, na[jind7.

D1nahndiizh8, d1daan1['9go, nahaajii[h4, naljind7.

Dooha'y1go nah1'1n0oshdl1h1t'4da.

'I[k'id3, d1g0oshch'88d1 nzh=go beenahch'agos7[ch9n. '{3nd1 '1gh1dandii[ h1l7', 'daana[dishnd7n."


(19.16)
D1'1gh1t'4dah, d7] nd4] G3h4 y4g0s8], bidigh8n7bee,
doodaka'1n1'idl1go k1ich'88n1dit['11sn1 ndah d1ch'4'1y00['88n1'a.
D1h0o[eeny1gon1 bi[k4goz88n1'a.
Haa] bich'88y1[tin1'a] 1bii[nd7n1'a:
"D99't['44'7 '1d77 got1l7 '4n1god887 hay00[k3go, d11'17 'aaee G3h4 daa'izhishee k -- [37 dasik37 bit['1hy1 'igahch'iiy1 'aa] jeek6] doo'1kaaday1 ha0dz7n] '1kaa 'aa[tee."
goo[nd7n1'a.

(19.17)
'!koo d7] nd4] G3h4 k1'adaagol1n] yeegoch'adaagoosch9n1'a.

(19.18)
'!koo 'i[d= '1n11daagoo[nd7n1'a:
"'!h2h, goneedl9 sa['3. Dooha'y1go '1j0l1h1t'4da. D99't['44'7 hiisk3go '1koon1 b4godaaz88["
daagoo[nd7n1'a.

(19.19)
'!koo d1'1gh1t'4go, got1l si'3n1'a.
D1'1gh1t'4ndah doobaago[daag0zh=dan1'a.
'!7 jeej7k67 d1'1y1j7zh=n1'a.
Ch'4d4goda '1daagojil1n1'a.

(19.20)
D99'hi[kaa7 '1zh8 k1goshdees'3n7 'aaee ng0]y1n1'a.
K -- dasik3n7 bit['1hy1 '17 jeej7k67 'idaagojiist9n1'a.

(19.21)
Hiisk3n1go, dzi[sh9go G3h4 [3go, haadey1 ]n1]t'igo, kaan1]s3n1'a.
{ib1y4 d1[e'4 d1s7'ik4ee siz9n1'a.
D77d77, G3h47 dzi[sh9go '1daat'97 dooh1d3daaja'9da7, d77k'eh di[t[ishii yajishn1'a.
G3h4tsodi[hi[] d1s7'eesh1]ee siz9n1'a.
D1bik4ee G3h4ntsodat['izh] siz9n1'a.
D1n11bik4ee G3h4ntso[itso] siz9n1'a.
D1s7'ik4y1 G3h4[b1y4] siz9n1'a.

(19.22)
Got1l si'3nee, k -- dasik3n7 dais9n1'a.
K -- 7 daay00s9n1'a.
N1go '17 jeej7k6n7 g0k1dant1n1'a.
Daagogoota7 d77k'een go'izhaazh47 kaanaadaindilgo g0k1dant1n1'a.
D1ch'4da naadant1n1'a.
D1ch'4da naadant1n1'a.

(19.23)
Got1l si'3nee, k -- 7 hich'99n1daadidi[disn1'a.
G3h4tsodi[hi[] G3h4 d77k'eh yeesh1] siz9n1'a.
D1ch'4da bi[k4goz88n1'a.
'!koo d1s7'ik4y1 n[ghon1'a ch'4'1t'9go.

(19.24)
'!koo G3h4tsodat['izh] 'eesh1] nn11n1[ghon1'a.
K -- 7 dais9go, hich'88n1daadidi[disgo, hin0ok44[n1'a.
G3h4tsodat['izh] 'i[d= doobi[k4goz88dan1'a.
'!koo b7 'i[d= d1s7'ik4y1 nn11n1[ghon1'a.

(19.25)
N1go G3h4tso[itso] 'eesh1] nn11n1[ghon1'a.
K -- 7 dais9n1'a.
'!] 'i[d= d1ch'4'10t'88n1'a.

(19.26)
N1go k'adi, [ib1y47 G3h47 d77k'eh 'eesh1] ]y1n1'a.
K -- 7 d99n hin1sk9n1'a.
D99n hich'88daadideesdizn1'a.
D1s7'ik4ee, d99n '7laaee, {ib1y47 k -- 'i[nd7sh9 gotsiit'1sh9 y00t2go keehaj00[t[izhn1'a.
Dahga[t44[zh8, G3h47 d77k'eh di[t[ishii7bee d1bij7z33y4gon1 nk4daajiyeest[izhn1'a.
K -- 7 hin1sk9y1, 'in00kan1'a.

(19.27)
{3go '1daat'9n1'a.
D1j7k'eh d1daajin4['9go, k -- sh9 dzi[7 bich'88go di[t[ishii7 daadits'ago k'iyaadaa'didlaago ch'4n1]s3n1'a.
D1daajin4['9go, dzi[si'37 'i[nd7sh9 ts4nteel7n1]t'i7 bich'88handa'n0os44[n1'a.
Ts4n1]t'i7 hich'88nn1]s3n1'a.
Daadihnd7n1'a.
Ts4n1]t'in7 'i[ch'3'1dzaan1'a.
'!kaa ya'n00s3n1'a.
Ts47 '1zh8'1n1dzaan1'a.

(19.28)
D77d77 G3h47 d1ha'y1go'1t'4deeda {ib1y47n1 d77k'eh bitisgo bi['4g0z8.
G3h4 d77k'eh bitis sit9.
G3h47 '17 jeej7k67 ch'4g0k1dant1ee, {ib1y47da keehaj00[t[izhn1'a.
{ib1y47n1 'itis7 '1t'4.