Mescalero Apache Text


4. Coyote and Turtle
Charles Smith

(4.1)
Sh==d4 koogh2 n11n1sd1n1'a.
Sh==d4 bi'isdz1]] '1i[ndin1'a.
"'Iy1ada sh1d3nl1. 'Iy1ada d3]laago '00y3go, nahch'3n11hiishtee. Ts'istee[] bikoogh2y1 '1kaa shig0kee."
bi'isdz1]] yii[ndin1'a.

(4.2)
Bi'isdz1]] d1h1tide d1] b1yaanaagh1n1'a.
D1h2h4n1 d77k'eh b1d39laan1'a.
"K'adi '9nd3."
bii[ndin1'a, bi'isdz1]].

(4.3)
Bich'88ndiiyeesk3n1'a.
D1h1tide 'ee'ny3n1'a.
'Inaad33'7 b1ch'iist'4n1'a.
Bid1sh9 b1nch'7]k3n1'a.
'Iy3go sid1n1'a.
'Il0odi7 yi'aa[n1'a.
D1h1tide yi'aa[n1'a.
}n1h1doobi[h2hdan1'a.
'Il0odi7 d1biz44'sijaago d1'1tiny1 dashnt'in1'a.
'Il0odi7 yi[deeskosn1'a.
Bid1ghee'y1 daadiyeestan1'a.
Haadzii7 ch'4'1i['88n1'a.
'!koo ch'4doch'88dahdi[ndiin1'a.
D1g4 biz44'ee 'i[ch'3'1goot'4n1'a.
Nankaan1'a.
"T0 sha]kaa!"
dindi7 ch'4'1i['88n1'a.
Bi'isdz1]] bich'88yaan1ch'88t'in1'a.
Dahbi[t'een1'a.
B7]ghahy1 yiist[on1'a.
N1go'a biz44'sh9 'il0odi7 had11heestan1'a.
Bind1a7 'i[ch'3'1dzaan1'a.
"[belch]"
d==ndiin1'a.
Han==yoln1'a.

(4.4)
Bi[g=t-go neesd1n1'a.
')dziin1'a.
"D1n4 ]t-'4."
ndin1'a,
"Nee'ind1h1sht'9n. Doo'i[ts4sh9[h4da7 b7k1 nee'ny3da. T'0on00y3dash9, doo'iy1anzh0n4 has0s'88'1t'4da."
d==ndiin1'a.

(4.5)
D1ne7 yaaheesndil7 yeetaach'oondi[n1'a.
Bi'isdz1]]:
"Dooda!"
d1bii[ndigo d1]7 yaa]ainndiln1'a.

(4.6)
'!koo, d1doogoch'88hadziidah4, d1'tiny1 ch'4n4]gon1'a.
D1nd1s4 hii[teen1'a.
D1dook4g=s8da ndah '7]tin nke]y1n1'a.

(4.7)
'!koo, bikoogh2sh9, bi'isdz1]] bi'4[chin4yi[ ch'6kan1'a.
'!kaa bik4y1 daashdee'9n1'a.
'&]tin7 yik'ech'==t'in1'a.
T'0ot'3y1n1deesgaldan1'a.

(4.8)
'!koo '1] bi'isdz1]]:
"N00gho' nahch'==ndil."
bi'4[chin4 yii[ndin1'a.
'!koo d77k'eh daahichago naaheest3n1'a.

(4.9)
'!koo Sh==d4'a han1'any1 'ich'==tin1'a.
D1nd1s4 ch'at'in1'a.
nD1s4 '7]tiny1 G0lijen[chin4 '7]tiny1 ch'atin1'a.
Yaach'7]t'in1'a.
Sh==d4 goch'8n]y1n1'a.

(4.10)
"'Iy1a!"
goo[ndin1'a, Golijen[chin4].
"'!]deedan1 '0oshgha[! N1go naash1n1."
ndin1'a.

(4.11)
"'I[ts4da!"
d1bi[ch'indin1'a,
B7d0:
"'I[ts4da!"
d==ndiin1'a,
"Dooshaa'isd1n1d1da!"


(4.12)
Sh==d4 goch'88dahdii[ghon1'a.
Goosi[n1'a.
Da'ch'ook22go, d1nd1s4 kee'nii[gha[n1'a.
'![gha[n1'ago:
"H0ohgo 'ooshghaa[!"
ndin1'a.

(4.13)
'!koo d1nd1s4 n11hii[teen1'a.
D99'7 hiisk3n1'ago, dzi[7ghe'y1 t0[1n7]l9n1'a, t1b22y1 ts'at'in1'a.
nD1s4, t0sik3n1 ch'4]y1n1'a.
'It'ah nee[d3n1'a.
T0[1n7sik3sh9 bich'88nee['3sh9 t1baash9 'iy1ahee bind1antsaa7 sid1n1'a.

(4.14)
Yich'8n]y1n1'a.
"Sh==d4,"
goo[ndin1'a,
"'Iy1ahee has7nd1?"
goo[ndin1'a, Sh==d4.

(4.15)
"Sh==d4, '88sh9 s7d1. Sh77 Ch9'nsht[od4 nnd4 '1sht'9."
goo[ndin1'a.

(4.16)
"Sh==d4, shich'ahg=[ch7 ha'y1 Ts'istee[ haast88] bikoogh2y1."
goo[ndin1'a, Sh==d4.

(4.17)
"'Aa7 ndii7 'i[nd7y1 t1ghe'y1 d1ho'o[7 beehaa'ii'1sh4 Ts'istee[ haast88] '1sh9 bikoogh2."
goo[ndin1''a.

(4.18)
"Ha'y1go '1kaa bich'88'7tin?"


(4.19)
"D1'1kaa, d1'i[ts'4goosdon4, han1'7tin."
Sh==d4 bi[ch'indin1'a.

(4.20)
"Doonaa'ishk -- b4gons8da, Sh==d4."
Sh==de goo[ndin1'a.

(4.21)
"D1'88sh9 s7nd1]; '1kaa n1k'4godishxaa[."
goo[ndin1'a, Ch9'nsht[od4].

(4.22)
'!koo'a Sh==d4 d1'1sh9 neesd1n1'a.
Ch9'nsht[od4] t1gheej8 yaan1hiit[een1'a.
Nzh0n4o bij1d7 'i[ch'3'1dzaan1'a.
T07 d1[een y7]tal.
N1go t1ghe'y1 k==h4go hot'9y1 'a[k==[ h77y4h4n1'a
D1h2hn1go doot'9dan1'a.

(4.23)
'!sh9 Sh==d4 nanneest9n1'a.
'*8[haajn1'a.
Ts'istee[] ch9'nsht[od4]yi[ t'3sh9 n1'ga[k==[n1'a.
Goch'88ni'g0][k=n1'a.
T1b22j8 hag=='11jn1'a.
Goch'8ng0]'11jn1'a.
'Id88go 'ich'i[hoshn1'a.
'Ich'i[h3n1'a.

(4.24)
"Sh==d4!"
bi[ch'indin1'a.
"Ch'4n1ndz7!"
bi[ch'indin1'a.

(4.25)
'!koo'a ch'4n1dzin1'a.
Dah'1dzaan1'a.

(4.26)
"Sh==d4, sh=kee,"
ch'indi.
'!7b7k1 d7]] '1sh9 shi[n0ot'ash."


(4.27)
"H1nd7 Ts'istee[ h0]gh4?"
goo[ndin1'a.

(4.28)
"Sh7 '1honshgh4."


(4.29)
'!koo n1shdiigijn1'a.
Bich'88ch'ii[teen1'a.
B7d0 goch'88hii[teen1'a.
'I[ch'8nch'7]'11jn1'a.
"Sh==d4!"
'1koo 'i[z4n1ch'iisndiin1'a.
D1'i[k'ish9 'i[ch'00t2n1'a.
')0s'ahgoda, n11'i[ch'idachin1'a.

(4.30)
"Sh==d4, 'iy1a shich'88h=nd11[?"


(4.31)
"Nch'88hosh11[7 sh1'1d==l77[. B7k1 nch'88hosh11[."
Sh==d4 goo[ndin1'a.

(4.32)
Sh==d4, haad7 y11[nd7h7 n1'1shl1. H0nzhii!"
goo[ndin1'a, Ts'istee[].

(4.33)
"N1t'oh7 sha]'88.
'!sh9d0 nzh=go shaa']'88.
Nk'ehnzh='ish3go, '1koo nch'3n0oshd11[.
B7k1 nch'88hosh11[.
"


(4.34)
"')ow0.
Ts'istee[nnd4ne 'ig1a['1sh4ne dooha'd3 'iy1ada ch'4'1goy==['88da.
N1t'oh7 nansh'88.
D1'1sh9 s7nd1 '7[ts4."


(4.35)
'!koo n1ch'iyeey0o, t1gheej8 yaan1ch'88t'ii.
T0'i[ch'3'1dzaay1 '4daach'iisd88.
D1doo'is'ahdago n1t'oh7 bi[ha'n1ch'in==zii.

(4.36)
'!koo:
"Sh==d4, k1 n1t'oh si'88."
bi[ch'indi.
'!koo baach'7]'88.
N1go'a n1t'oh7 yiidisg0 yaasid1.
K-'7 baach'7]'88.

(4.37)
"Sh==d4, k'adi 'iy1ad0?'
bi[ch'indi.

(4.38)
"B887 bits17 sit'4go sha]'88."


(4.39)
'!koo'a t1gheej8 yaan1ch'88t'i.
T0'i[ch'3n11n1nd1y1 'in11shd==t'i.
'!sh9 b887 bits17 sit'4go dl=='yed0 d99'7 baadasijaago d77k'eh sit'4go bi[bich'88han1ch'9jaa.
D77k'eh bid1ay1 b1nch'7]'88.

(4.40)
N1go, d1'i[4]z8go, 'ee'nii[ghal.
N11bik'ij8go, d1t1'ch'i[t'4go, Sh==d4, Ts'istee[], Ch9'nsht[od4], nadaa'ch'==[t'oh.
D1t1'ch'i[t'4o 'i[z4n1daach'iisndii.

(4.41)
!7 d1]7 Ts'istee[] kaay7]'887 bilahde ch'a[gha[7:
"'!77 n=='88[."
bi[ch'indi, Sh==d4.

(4.42)
'!koo'a Sh==d4:
"'Ih4he"
go[d==ndii.
"nD7d0 shaad==nd11[ doo'iy1an1'0osh[1h1t'4da ndah."
goo[ndi, Sh==de.

(4.43)
"'*8sh7 d99'7 hiisk3go nch'88doosh11[."
goo[ndi, Ts'istee[].

(4.44)
"')ow0. Shaad==nd11[."
goo[ndi Sh==d4.

(4.45)
'!koo'a, '17 baach'7]'887 'i[ch'88yeedah'iist['=go, n1ideesg9n1'a, bikooghan7 bich'88go.
Bikoogh2y1 d1h1tide n1'9g9n1'a.
Bikoogh2ee n1dz1n1'a.
Bi'4[chin4 d77k'eh y1h1naaheest3n1'a.
'*8sh9 goch'88ya'i'==gh9n1'a.
"D777 h2h daaha[gha[."
goo[ndin1'a.

(4.46)
'!koo 'eedaa'ch'7]y3n1'a.
'!sh9 koogh2y1h1 sid1n1'a.
"Nzh= '1g0ns8."
bi'isdz1]] yii[ndin1'a, Sh==d4.
'!koo d17ts4nzh=go yiba'1gog=s8n1'a.

(4.47)
'!koo Sh==d4:
"D4shzhaa."
ndin1'a..
K'aa7 yajishgo, ch'4d1tiny1 ch'4]y1n1'a.
'!sh9'a '1kaa naan0ozhan1'a.
G0lijen[chin7sh9 hanshcha'yeyi[ hansht'a'ye7d0 '1sh9 dahiigohe7d0 [3go 'izis7 yeen1y7][t3n1'a.
Goba'isht'eny7]'88n1'a.

(4.48)
N1go d99'7 hiisk3n1'a.
"'!gh17eesh9 gaka."
goo[ndin1'a, '1] bizh1antsaa].

(4.49)
D1doo'is'ahda.
N1go Ts'istee[] kaag0kan1'a.
D1bits4'4goosteeln1'a.
'!sh9 ]godeesb8n1'a.

(4.50)
"Sh==d4, nanka. K'adi nah1'3l1."
bi[ch'indin1'a.

(4.51)
"')ow0, n1'1sh[1."
ndin1'a, Sh==d4.

(4.52)
N1go'a n1t'oh7 hay==jaan1'a.
'!goo[nd7n1'a:
"Hindisgo sha]t88."
goo[ndin1'a.

(4.53)
'!koo'a ch'iisdisgo baach'7]t3n1'a.
'!koo'a y88[tsoon1'a.
Yin[t[an1'a.
D99n ha'==[t'oon1'a.
{idi[3go handa'y1 d99n yeedeeyoln1'a.

(4.54)
'!koo bi'isdz1]] '1i[ndin1'a:
'Aa7 '1kaay1h1 'iy1a nn7'887 g0b1ch'4]'88."
goo[ndin1'a.

(4.55)
Sh==d4 go'isdz1]] ya'==y1n1'a.
'!koo '17 zis 'iy1a bench'7][t1n7 g0d1ay1 g0banch'7][t3 '1] kaag=ka]ne.

(4.56)
'!koo'a:
"D1nah7 'izis7 'i[ch'3'1daaha[77[go d1h17 na[nzh0n7 daahash3."


(4.57)
'!koo bik'ij8shdeesj4n1'a.
Ch'iikash9 '177yeeda k'aad4go daa'ich'iy3n1'a.
'Izis7 'i[ch'3'19laan1'a, Ts'istee[ haast88].
N1go'a d1s7bid1ne7 d77k'eh bighe'y1 g0l9n1'a.
'!koo'a d77k'eh daagoy==y3n1'a, d1s7god1ne7 b7k1.

(4.58)
'!koo'a n1godiikan1'a.
"Nzh=nk'ehdaa' -- d3.
Nch'3n0oka.
Sh==d4, naa'i[4ns8.
'Ih4he."
goo[ndin1'a, Ts'istee[ haast88].

(4.59)
'!koo n1shdiikago, 'i[z4n1daach'iisndiin1'a.
'!koo goch'3n1shdeeskan1'a.