Mescalero Apache Text
5. Coyote and the Creation
Charles
Smith
(5.1)
"Koy1 n11d4shdz1."
Sh==d4 nd7n1'a.
(5.2)
"'Iy1ad0 b7k1hinnd1n1? K'adi'22 d1hiny1n.
K==h4j8 koogh2sh9 ndiish9 n==daa[go d1bid1] nd1y1 dahn11shdiy==t'i.
K'adi d1nghahiiy1. K -- shk'eej8 'in1nah9ndi[.
Nah7d0 k'ad4ha'1da daag -- [ts4. '!kaada na[naan==ka."
Sh==d4 bi'isdz1]] bii[nd7n1'a.
(5.3)
Sh==d4 goo[ndin1'a:
"'&y1a '1[1? '1kaa shi[naan1ahka h1sht'9.
'$[chin4 daabiz33y4.
'Aandah ha'1 d44y1y1.
T07 dahda]l9 k'ehdaag=teel.
G=tsaago naadaagoos'1.
'!sh9 dzi[7da 'id88 hadanda'.
Ts47da naan1daast'i.
'!sh9d0 daago][ch'i[.
(5.4)_
"G=='9, '11]ne shi'4[chin4 [i'ne
daabiz33y4. {i'ne daat0y4daag=s8da. {1n7 been4godzi. H2h
ch'88y1.
(5.5)
"N1daag0]'3 'iy1ada b4gons8.
'!7 b7k1, nd4 'i['1]y1go '1t'4ne g0ch'3sh9 d77k'eh7 [a'doosh[77[.
Ns8go naash1.
'!7yaada.
Doo'1kaashk44'daahahk1da.
B7niid1seen '1kaa nan0oshd11[.
Doogh1t'4goshich'88han11n3dziida.
(5.6)
"Ch9'nsht[od4]ne nnd4ne g=zg=go g0baagondi.
'!7b7k1 goch'88d44y1.
'Iy1ada nah1n1nsh'88."
(5.7)
"Shitaa, d1'1kaa shi[nzh=. '!koo h=nd11[.
D1sh7 d77k'eh1: t07 chiji '1sh9 d1haad7 naasii.
'&y22, shim1, doobich'88y3[tida. B7nii hadigh1.
'Iy1ada nah1n1y9'88."
(5.8)
Sh==d4 bi'isdz1]] '1bii[ndin1'a:
"'!h2h, h=nd11[.
Dooh1]been11'9dl1da.
D1doosh7da7n1, baay1nsh8 ch'4da'3t'97."
(5.9)
"'&y22da], doo'1gh1n11n1shnd1da. D1'1] nd4n1 g0baan11n1nshd1n, '1sh9 nd1s4go dooha'1
nch'3n11dishd1da. Nahee[t'4ne g0baan1d -- ka. Ha'y1go koota7 doob4gons8da ndah d77k'eh1 [i'
nahch'ahgo[ch7. Bik4gon1 na[godooshndi ha'go n1nshdz1go. '&y22, d1nah7k'eh
g=zh=go shiz4n1hndi. '!koo
nahch'3osh11[."
(5.10)
!koo'a 'i[z4n1daagoosndiin1'a.
'!koo goch'3deey1n1'a.
Daagoch'88dahdii[ndiin1'a.
B7d0 bich'88dahdaashdii[ndiin1'a.
'!sh9 'i]tin yik'eh==y1n1'a.
D1'i[ts4 d1'1koh4go han1'any1 'ich'iist'in1'ago,
t'3y1 n1nee[ndin1'a.
N1go'a 'it'ah d1'tins9 bi'4[chin4 d1bim1]yi[
naagoyeekan1'a.
'It'ah '1sh9 daagodees'9n1'a.
D1[een gok4y1 dahdaagodeesndin1'a.
'!koo b7d0 goch'88dahn11daadii[ndiin1'a.
N1heey1go han1'any1 bitsii7
'0osd88n1'a.
(5.11)
!sh9 nd1s4
nke]y1n1'a.
'&]tiny1 d1doo'aandahy1 'Izh1shee bid1ay1
hanan]y1n1'a.
'!kooy1 dees'9n1'a.
K1t'4sh9 ditsin7 bik1sh9
dasid1n1'a.
(5.12)
"Sh==d4,"
goo[ndin1'a,
"Ha'y1hee d4ny1?"
goo[ndin1'a, 'Izh1shee7.
(5.13)
"Ha'y1 Ch9'nsht[od4]ne
g0koota?"
(5.14)
"D1'1kand1s==nd11[."
bi[ch'indin1'a.
(5.15)
"'Ih4he."
goo[ndin1'a,
Sh==d4.
(5.16)
'!sh9 d1nd1s1
ch'at'in1'a.
nDiij8 dees'9go
ch'at'in1'a.
D1doo'is'ahdago [i' hach'adz7n1'a.
D1hana[ndin1'a.
D1'1sh9 ni]y1n1'a.
D1'i[ch'3dees'9n1'a.
Bich'88han11ch'adz7n1'a.
'!kooda g -- [ts3n1'a.
Yee'a 'Izh1shee '1t'9n1'a.
(5.17)
"Sh==d4, ha'y1 d4ny1?"
bi[ch'indin1'a.
(5.18)
"Koy1,"
ndin1'a,"Ch9'nsht[od4]ne nnd4]ne
g0ch'88d44y1."
goo[ndin1'a.
(5.19)
D1doo'i[ch'88han11ch'idziidah4,
goch'3hii[teen1'a.
Bitsii7 [a'y1 yeen1na[ndii[go ch'at'in1'a.
nD1s1y1 k1t'4sh9,
'iy1ahee baanaach'igh1n1'a.
Ts8bigod4 '=='17 bik4tsiny1
hagots'ich'iin1'a.
'Iy1ahee n1ch'iyala7 goz44'y1 'ich'iyandi[n1'a.
(5.20)
Sh==d4 goch'88ni]y1n1'a.
Sh==d4 goo[ndin1'a:"'Iy1ahee d1]['88?"
goo[ndin1'a.
(5.21)
"')o?"
ch'id==ndiin1'a.
D1hashna[ndin1'a.
"Ha'sh9heen1?"
bi[ch'indin1'a.
(5.22)
"D1'1sh9'22."
ndin1'a, Sh==d4.
(5.23)
"Sh7 T['aay1]ne h0ng47.
'!sh9 Shash
daashig0['9.
'!7sh9 '1sht'9.
N4gons8, Sh==d4."
(5.24)
"Nzh= shich'ahg=[ch7 ha'y1 Ch9'nsht[od4]ne
g0koota."
(5.25)
"D99n naan1k'3sh9 n00ghosh4 dzi[7bib22sh9,
dzi[biz33y47 d99'7 sijaa7.
N00ghoh4 gob227 d99n
ts4baanaan1]t'i7.
Bit['1sh9 beeha'ii'1sh7n4, t0 d99n
sik3.
'Id1h4go t0sik37 beha'ii'1sh7n4, d99n t0gheh==l7n7.
'Ib22go
ch'4]l97 tee[ d99n dasikaa.
'Id1h4go beeha'ii'1sh7n4 ts4di[hi[7
si'3.
'!sh9, dahn1ndaa, Ch9'nsht[od4 nant'1]."
(5.26)
"Sh==d4, naa'i[4ns8. Gol3n
'ih4he[aha."
d==ndiigo goch'8n]y1.
Bich'88n1shdiidz1.
'I[z4n1ch'iisndiin1'a.
D1'i[k'ish9 ch'00ta.
'I[ch'id==chi.
N1go g0ch'3hii[teen1'a.
(5.27)
'!sh9 nd1s1
ch'at'in1'a.
D1'i[ts4 nandasit3ee ch'7]t'in1'a.
'!sh9 nd1s1
n11deesgaln1'a.
'!1'd0 [i' nandasit3.
Yich'88go n11hii[teen1'a.
'!1' n11ch'7]t'in1'a.
'!sh9 nd1s4 'it'ah
[i' nandahn11n1st3n1'a.
'!1'd0 n11ch'7]t'in1'a.
Bigh3sh9 han11n1dz1n1'a.
'!kaa n11deest'9n1'a.
D1[ee'4 nandasit37 n1'godziin1'a.
Yich'88go hii[teen1'a.
D1h1tide ch'at'in1'a.
{ahde '4deen11n1tan1'a.
{ahded0 ho[dloshn1'a.
'!koo, d1'1koo, y4hiiy1n1'a.
Bigh3d4sh9 haay1n1'a.
(5.28)
"Sh==d4!"
ch'id==ndiin1'a.
Godiists'3n1'a.
Sh==d4 ndiish9
neesd1n1'a.
Bich'88ch'at'in1'a.
Baach'7]y1n1'a.
(5.29)
"Ha'y1hee d4ny1n1?"
bi[ch'indin1'a.
(5.30)
"H0! D4ny1! '!kaa d44y1'a. '&y1a '3[1?"
goo[ndin1'a.
'&d07 haast88] '1t'9n1'a.
"'H2h', dishndi.
Doo[3nch'88hooshdziih1t'4da."
(5.31)
!koo'a 'i[ch'8nch'7]'11jn1'a.
'I[z4n1ch'iisndiin1'a.
(5.32)
"Bik44'gon1 shi[god==[ndi."
goo[ndin1'a, Sh==d4.
Goch'3hii[teen1'a.
nD1s1 ch'at'in1'a.
(5.33)
"nDiigoosdz1]]!
'&y22da, k'adi,
nk1si'887,
nk1naaka7,
nk1ee naahihndaa7 nk1g0l7n7,
d77k'eh doo'4d8dago,
ha'y1 '1shdal77[7 '1kaago bee[t'4y1 d77k'eh '1daand77[.
G0ch'88hosh11[]ne,
d1g4 g0baan7y17 bij9,
d1ha'y1bee[t'4y1 godalee[.
'!sh9, shich'88hagadz77 '1sh9 g0ch'88hooshdz77,
d1'11d4j8 nd1s4,
d1g0b7, g0zaa7 g0ts'7s7yi[
ndiigoosdz1] bik1ee yenkeen1god17, dalee[.
Doog0diists'3dadaa[."
(5.34)
'!sh9 '7]tin ch'at'in1'a.
Dzi[biz337 d99'7 sijaaj7 d1'7[ts4
ya]y1n1'a,
D1h2hn1go d1n11bik4ee7, d1n11n1h2hn1go
d1n11bik4ee7.
D1h2hn1go d1s7'ik4ee n1'idzii7
yaan11n1dz1n1'a.
(5.35)
Beeha'ii'1sh7n4 ni]y1n1'a.
D1gond4h4 ha'sh9hee
saa7 diists'3n1'a.
'!a[ch'indin1'a:
"D99n t0sik37 beeha'ii'1sh4go nd1s4==nd11[."
d1'7[tse t0sik3sh9 bi[chindin1'a.
(5.36)
'!koo nd1s1
ch'at'in1'a.
nD1s4 t0n11n1sk37
yaan11ch'7]t'in1'a.
"Behaa'ii'1sh7n4 h==nd11[."
bi[ch'indin1'a.
(5.37)
'!sh9 nd1s4
t0n11n1sk37 yaan11ch'7]t'in1'a.
'!n11[ch'idihndin1'a.
"Beeha'ii'1sh7n4 h=nd11[."
bi[ch'indin1'a.
(5.38)
'!sh9 nd1s1
n11ch'7]t'in1'a.
"K'adi nandi'1sh4go n] nd1."
bi[ch'indin1'a.
Sh1'ii'1h7, n1hakosh9, '1sh9 ha'ii'1sh4go
yich'88sh4go n1heey1n1'a.
(5.39)
'!sh9 d99n t0'i[g=l97 '1j8
t1hdaasl9n1'a.
'!sh9 t0d99nt1h==l7n7 d1d99'7go
ya]y1n1'a.
'Ib22ee ]l7n7, k'ehg=teelee, tee[ d99'7
dasikaan1'a.
T1b22sh9 'ib22go sikaa7 beeha'ii'1sh7n4
ts4di[hi[7 si'37 bik'ish9 Ch'9'nsht[od4 nant'1]
dasid1n1'a.
(5.40)
Bich'8nch'7]y1n1'a.
N1go'a Ch9'nsht[od4 nant'1] d1'1nd77d4 '1gh1dand77[
bi[ch'indin7 '1gh1dzaan1'a.
D1'1nd77d4
ch9'nsht[od4 d1kogoh7 sil9n1'a.
Dooha'y0obich'88y1ch'i[tinzh=da.
H7yeeda t'0obich'88hach'adz7dan1'a.
Goch'1y1 t1gheej8
yaan1ch'88t'in1'a.
(5.41)
'!koo '177 'ind1'ig1a['aash4 d1'7[ts4
'1gh1dzaan1'a.
'**sh9nd1s4go, d1g4
k'4shdiyagha[7 d77k'eh, d1h17'1t'47, '1kaa '0ond77[n1'a.
Go[g=t==y4go naan1ch'iyad11[n1'ah1.
T0ik'4shdeeghaln1'a.
Hach'idz77d0 ch'4da'1ch'i['88n1'a.
(5.42)
"Tee[,
tee[ts'0dz7,
tee[dishk'37,
tee['1[ts' -- s7,
'00k'aa7,
t1ghe't['oh'iitoo7,
t['oh'iigaa7,
t['oh'iitsoo7,
t['oh'iich77,
t['ohdiit['ish7,
d77k'eh, [i' '4d8go,
d1haad7 t1ghe'sh9 han1dant'97 d77k'eh doolee[."
Sh==d4 bi[ch'indin1'a.
D1'17n1 y4g=s8go '1ch'9s8n1'a.
(5.43)
'*8sh9 nd1s4
dahiiy1n1'a.
"N1go'a ndiibik1t['oh'ig1a['aash4 d1'7[ts4:
- t['ohk4stas7
- t['a[dei7,
- t['o[ch7d7,
- t['ohishch77l7,
- t['o[ch7sh7,
- t['o[t['ij7,
- nd4bit['oh7,
- dzi[1t['ohk4stas7,
- t['ohbind1antsaa7,
- t['ohbind1ant['idz7,
- t['ohbind1a'1[ts' -- s7,
- t['ohbind1a'1sz00l7,
- t['ohbind1a'i[aadaasijaa7,
- t['ohbind1a'i[k4'dasijaa7,
- t['ohbind1a'i[k4']t'i7,
- t['ohd1bil1tad4bind1adasijaa7,
- '1sh9 t['ohbits'7l1d47deesdz17.
'Ig1a['aash44t'0oh00zhiideeda t'0ohiists'3dadeeda,
d1b7nii[3go 'i[tago [i'd0 'een11daka."
d77k'eh sil9n1'a.
(5.44)
'!sh9 '1n1a[ch'indin1'a.
"nD1s1 n33nd1."
d1'17n1idiists'3n1'a.
Deesghaln1'a.
Yee'a ditsin7 baag0]y1n1'a.
D1'i[ts4"Ma'd44[kade."
d==ndiin1'a.
Dooy1[tida sil9n1'a.
Deesghaln1'a.
K'adi:
"Nanst1n4,
k'aashchish,
taa[bi[daach'in[nd47,
ts4sdis7,
g0]t'ish4.
(5.45)
"'!sh9 hoshditsin7d0:
- hoshnaadeeyei,
- hoshdisht -- t7,
- hoshg=ts'88s7.
'Ich -- sh g0]t'ish4:
- hoshb477,
- go[ch7d7,
- hoshbiz33y47[itso7.
(5.46)
"K'adi 'et['od4 g0]t'ish4:
- goshkan7,
- goshkan[igai7,
- goshkanndeedz7,
- goshkanidijool7.
(5.47)
"K'adi '88sh9nd1s4 dits8]t'ish4:
- 'ich7chiled0doon1'gong2d7,
- 'ighe'4[tsoi,
- t'iis7,
- t0g=l7n7,
- t0g=l7n7n1daa'iigaa7,
- t0g=l7n7n1daa'iitoo7,
- t0g=l7n7n1'iich77,
- t0g=l7n7n1'iitsoo7,
- t0g=l7n7ntsaa7,
- t0g=l7n7t'22'i[d1'dasil17,
- t0g=l7n7t'22'1[ch'oos7,
- t0g=l7n7t'22[ib17.
(5.48)
"D77d77 nd4'ig1a['aash4, d77k'eh nnd4, d1ha'y1 nzh=y1
'1n1nga['88[daa[."
bi[ch'id00ndiin1'a,
Sh==d4.
(5.49)
'*8sh9 d77k'eeny1 naan0ogha[n1'a.
D1naats4kees7da '0ond77[n1'a.
"'&l2h dzi[7 dat['ij7go han1daas'1."
]z8go
ts4deesk44jn1'a.
Dzi[inzh=n4go dat['ij4go t['oh7'i['1n0o'1t'47bee
hadaayeest'9 sil9n1'a.
Dzi[7d0 nndeedzgo
han1daas'1 daasil9n1'a.
D1'1kaada d77k'eny1 dat['ij
sil9n1'a.
Dzi[7daah7k'3 daasil9n1'a.
Biz33y0oh7k3 daasil9n1'a.
{i'7 'aandah1
daah7k'3go, [i'7 '1h11n4j8 daask'3go, dzi[n1 beehan1'any1
'in1daayeest'9n1'a.
(5.50)
Naadaagoosteeln1'a.
Biz33y4go n1daag0]teeln1'a.
{igotsaago naadaagoosteeln1'a.
{ahde hanaadaagoos'1n1'a.
{ahde d1gond4h4
daag0]'1n1'a.
(5.51)
T07da hadaasl9.
{ahde 'aandahy1
da]l9n1'a.
Bighe'y1, ch9'nsht[od4, ts'istee[7, [=='ye
'i['1n4'ig1a['aa7, daabiz33y47 dantsaa7 [ikij7
'i['1n0o'1t'47 'i[aanaadaa'i[k -- n1'a.
'!koo d77 g0]t'ish4 t1ghe'y1 'iind1 goosl9n1'a.
"Nnd4 'ig1a['aash4 d1ha'y1 '17goi]z8y1
'1n1nga['88[daa[."
'1a[ch'id==ndiin1'a.
Yidiists'3n1'a.
(5.52)
G07 'ig1a['aash4
baats4n11shdeesk44dzn1'a.
"N1go'a:
- 'idizh00sh4:
- g0bitseegh1leg=l7n7,
- g0naats'77steel7,
- g0bichohe7,
- g0naat'a7,
- g0dij17,
- g0ha'i[ts11s7,
- g0bit4lego[t07,
- g0dat['ij7,
- g0[it07.
'Ig1a['aash4 haad7'4din7, n11god==dlee[."
Sh==d4 ]z8go
yaats4deesk44dzn1'a.
(5.53)
"K'adi ma'ish=7 'ig1a['aash4:
- ma'ish=7'1[ts' -- s7,
- ma'ish=7nndeedz7,
- ma'ish=7tsiitsa7,
- ts4giishdichijee7,
- ma'ish=7nts'iil7,
- ma'ish=i[ikij7,
- ma'ish=7dich'ij7,
- ma'ish=7tsee'1[d==d7,
- ma'ish=7didz17,
- ma'ish=7zo[godat['ij7,
- ma'ish=7haask47,
- ma'is=7nant'in7,
- ma'ish=7di[hi[7,
- ma'ish=7tsee'i[ch'3go[gij7,
- ma'ish=7k'iyaagoch'i[i'7,
- ma'ish=7ts8yaadasit97.
Haad7 d1hisii7 n11godadlee[."
]z8n1'a.
(5.54)
"K'adi '88sh9, l0osts' -- s4 'ig1a['aash4:
- l0osts' -- s4bijanteel7,
- l0osts' -- s4bit4lego[ga7,
- l0osts' -- s4bitseenndeedz7,
- l0osts' -- s4doodees'9da7,
- l0osts' -- s4[itso7,
- l0osts -- s4[9ghe'naa'indil4k'eh1t'47,
- [9ghe'naa'indil4,
- l0osts'oo7,
- l0osts' -- s4bind1ahahita7,
- l0osts' -- s4bind1ah-='17,
- l0osts' -- s4l0ostsok'eh1t'47,
- l0osts' -- s4dit['ooy4,
- goshts'il4,
- ts8ge[tsoi7,
- ts4k'edahdlohde7,
- dl=='ye7d0,
- dl=7ntsoye7d0,
- l00's1n47d0,
- l00's1n4[itso7d0,
- l00's1n4baadahdaach'i[ga7,
- l00's1n4[izhin7,
- 'ig1a['aash4.
Haad7 b4n1sishnda7,
n11god==dlee[.
(5.55)
"'*8sh9go ch'ilaah4 b887yi[ g0]t'ish4:
- ch'ilaah4,
- b887,
- tseenaagaa7,
- tseedat['ij7,
- b8ntsa7,
- dzi[dib4h4,
- g0]t'ish4.
Haad7 b4n1sishnda7
been11daaka."
Sh==d4
]z8n1'a.
(5.56)
"'*8sh9go shash g0]t'ish4:
- di[hi[ee7,
- yaatsoi7,
- shash[igai,
- shashntsa7,
- shashk11'gooshch77l7,
- g0]t'ish4.
Haad7 hisii7 been11daaka.
(5.57)
"'*8sh9 '7d07 'ig1a['aash4:
- '7d07tsee'1[d -- ye,
- '7d07bitseenndeedz7,
- n1shgoj4,
- '7d07[kij7,
- n1shgoj4[ikij7,
- n1shgoj4tseenndeedz7,
- n1shgoj4tsee'1[d -- d7,
- 'ig1a['aash4.
Haad7 d1hisii7,
n11god==dlee[.
(5.58)
"Naag0shch'idee g0]t'ish4:
- naag0shch'idee7tso7,
- naag0shch'idee[iga7,
- naag0shch'ideebighaa'1[d -- d7,
- k'eel77sh4,
- k'eel77sh4[kij7,
- 'ig1a['aash4.
Haad7 d1hisii7, n11god==dlee[."
Sh==d4
]z8n1'a.
(5.59)
"'*8sh9 bit'a'g=l9g0]t'ish4, 'igh37 'its1]t'ish4:
- 'its1tso7,
- i[ch'3[gai7,
- 'itsee[kijee7,
- 'itsee[gai7,
- '4[chin4yii[cha'7,
- 'itsee[tsoi7,
- go[gay1'itsee[kijee7,
- g0]teelnaazhaa7,
- t1[t['11l7shentsaa7,
- g88yetso,
- 'ig1a['aash4."
Sh==d4,
]z8n1'ago, ts4deesk44dz.
(5.60)
"'Izh1sheebiz33y47 g0]t'ish4:
- 'izh1sheenant'17tee[go[ga7,
- 'izh1sheenant'17[ib1y4,
- ch'44nnd7y4,
- ch'44nnd7y4[tsoy4,
- 'izh1shee[tsoy4,
- 'izh1sheetsiit'1[it07,
- ch22niit[aahd7,
- 'izh1sheeb00d7,
- 'izh1shee[ib1y4tsiiyaahanda'naahi[j887,
- j4ji[gai7,
- ts88[kaa[7,
- ts88[kaa[7'4nt'97,
- ts88[kaa[7ntsa7,
- ts88[kaal7n[ch4nee7
- t'1[t0d7,
- gadee7,
- g0]t'ish4.
Haad7 d1hisii7 n11god==dlee[."
Sh==d4
]z8n1'a.
(5.61)
Nt-7yiy3sh4 'ig1a['aash4 naat'ash4g0]t'is4'1t'47
gaa'ye g0]t'ish4 d1'7[ts'4 baag0]y17.
Gaa'ye'ich22shchoshyiy1n4
beegodeey1n1'a.
"Gaa'yentsaa7,
go[gay1gaa'ye,
gaa'yez33y47,
tseesh=='ye,
g0]t'ish4.
Haad7 hisii7 n11godadlee[."
]z8n1'a.
"N1go'a '4din7 been11godad11[."
Sh==d4
]z8n1'a.
(5.62)
"K'adi bikee'i[ch'3go[gijee bikee'i[aadaasijaa7.
Naakigo ]t'igo nt-7yiy1sh4.
Doo[i'hisiida '7y22da d77k'eh shijaagheh d==ka.
Shinaats4kees7, d99] doobents4'ikeesda7, godalee[.
- Dzi[1g0ochi7,
- ghooniitse7,
- nd77goot['idz7.
- Bikee'i[kee'i[aadaasijaa7, ma'tso7.
- K4'i[d4n1goghe'dees'ees] biz33y47 naadaach'izhoosh7, ch00n4]t'i7.
(5.63)
"K'adi d1hiiiy1.
nD4bik'ehy1go '1shich'9laa
'&y22da, sh77 shits'7s7 biz33y4go '1dishnd1.
Shijaa7, sh7ch97, shind1a7, shik'1chosh7, shighoo7.
Shij1d7 d99'7go,
Shitsee7 dit['ooy4go,
Naagoshnd4go hishtsi[go,
Shikee7 'i[aadaasijaago,
'1sh9 shiganid0 sh7laa7 'i[ch'88'1shl1go.
Sh==d4 y1'4d8.
K'adi ts4keeshch7h4 ma'ye 'een1dishd1 shi'4[chin4 shi'ishdz1]].
D1ha'y1 hosh11[1, gonsh[9deeda,
d77k'een g0zh=go 'ishxoshdaa[.
D1'its8n1 g0]t'ish4 shid1nego
'1sh9 d1t0n1 hishdl3go.
Naagoshnd4daa[."
(5.64)
"K'adi, 'Mai' n7zh7go '4d0njii.
D1t'4go ni[nzh=daa[.
Ns8go d777 naagodin7'3,
'17y22da d1[ahden1 '1]laaee."
(5.65)
"Naash9[nd17
t'0o'1sh[aadaeen7 haa]?
Nizaa n1diishts'97.
H1]hee shich'88han1hadzi]?
K'adi, '88sh9 shid1ash9 n]nd1!"
(5.66)
K'os7ghe'sh9 daa'idiihnd7.
K'os7ghe'sh9 'its1t['00l7 'i[ch'3sh9
nkee]t'i.
Bi'1l00l7 g=l9] nke]y1n1'a.
nDiigoosdz1]7 d77k'eh
diyeesnd1n1'a.
}yol7, ][ch'i'7yi[, s177yi[
nkeedaay1n1'a.
"'It'ah [i'd0 naan11n1nsh'887 '1n11n3dl1
dahn."
(5.67)
N1go'a bid1ash9 k'os7 d1ndiigoosdz1]7 bik1ee nke]y1n1'a.
nDii7 diihnd7n1'a.
Naahihnd1n1'a.
K'os7 da'njooln1'a.
(5.68)
nD4] d1'1koodeey1],
dood0dannd4nt==y4bi[ch'indile'1t'4da],
nke]y1n1'a.
Goch'88ni]y1n1'a.
(5.69)
"K'adi, doond4h3t'9da7y22da,
k'adi koy1 nannd1.
Nnd4ne d1ha'y1 h7k1g0t'9y1
'1n1nga['88[daa[.
Ni'iits'47 nnd4ne goch'88'4god8go
nang='88daa[."
(5.70)
'*8sh9, Ts4k'eeshch7h4 gh1h1
ch'4[dloojn1'a.
Yee'a T0b1jiishchin4] siz9n1'a.
D77k'eh niheend1n1'a.
Doo'iy1agond4dan1'a.
(5.71)
N1go'a d77k'eeny1 naan0ogha[n1'a.
"{1n7 '4d8n1'a.
D77k'eh '4din7,
god==lee[.
(5.72)
"T['oh7'i['1n0o'1t'47 ndiigoosdz1]7 bi'4dedaa[.
D1dzi[1da d77k'eh g=laa.
Tsin7dantsaa7 danndeedzgo bit'227 beechaagosh'oh
daag=zh= g=laa.
'!sh9 ndiibik1ee naahihnd1h1t'47 naakah1t'47
'i[aanaat'a'1t'47.
(5.73)
"'Izh1shee g0]t'ish4 haad7 '4din7 bizaa daadiits'ago hadaa'di'1go daadiihnd7go.
D77k'eh7 dits8n1nt'97,
neest'1] 'ig1a['aash4,
'i['1n7'1t'4go 'i[taas'1go nnd4ne yeegoind1'1t'9y47.
K'aats'os7'1t'47,
'7l3hde'1t'47,
ts4ha['1t'47,
ts4b4sh'1t'47,
bee[k'ai'1t'47,
d1g0b7'iban'1t'47."
(5.74)
"nD4ne shee[t'4ne shik4k'ey1go.
Shitaa] d1sh9 dasid1] nah1'19laa7;
'$god8ee shaid4]'3ee '1sh[3go.
D77k'eh k'ehg=zh0n4beenaash17.
Doosh4'4deegodi[nd7dago,
D1ha'y1 d1g0b7 g0ndii7 naats4n1g0ya[kosy1.
'!got'4go naan1goya[nd77[daa[.
K'adi, nnd4ne d77 nah77go,
Beehinahnd1go
Ha'y1nzh=y1 '1n1daa['88[go
nahaan7'88."
(5.75)
"K'adi ndiigoosdz1]] bits'7s7 n1niishk'as.
K'os g=laa.
Haadaagotogo,
daa'idiihnd7go,
t07 nkeen1naago[t8.
God00ya'!"
d==ndiin1'a, T0b1jiishchin4].
D77k'eh d1'1gh1dzaan1'a.
(5.76)
"N1go'a, d1n11bik'ij8go,
t['oh'iito7 'i['1n0o'1daat'47
t['oh'iigaa7 'i['1n0o'1't47 d77k'eeny1 '1t'4go.
D1ditsin7da, t['ohnaaneesdidz7da,
ndiibik11'naaneesdidz7da d77k'eh n1daa'iigaago,
[i''7 daa[it0go, daa[igago, daa[itsogo, daadat['ijgo, daa[ich7d4go;
danzh0n4go dan[ch77n4go godalee[.
Bik'ij8go, neest'1]7 'i[tahgo '1daat'47,
ditsin7, t['oh7da, d77k'eh h17bee[t'47 daagodalee[.
Dzi[7da:
b4]ch'iy4, ch'o'o[, ta[7, niishch'77'7,
d77k'eeny1 dzi[7keedaa]t3go god00ya'.
D11'177 ditsin7da bich'3sh9 nd4ne god1] g=l9daa[.
Ha'y1go nzh=y1 han1goya['88[daa[.
'!sh9 haad7 nee[t'47 neest'1] baagodalee[.
Yich'3sh9da haad7 goch'8nzh=7 y4gog=s8daa[.
(5.77)
"K'adi t07 hadaasl9daa[.
Dzi[7bighe'y1, 'iind1[3daa[.
T['a[dane g0]t'ish4 g0d33'go 'i['1n0o'1t'47
dzi[7ghe'y1 g0b1godalee[.
!sh9 b88'1t'9y47 'i['1n0o'1t'47 g0b1[3daa[.
Bee'iind17 doog0ch'88nee['3dago;
g0b1[3daa[.
D1g0b7 g0b1'1sh'9.
(5.78)
"K'osn1 daadik1daa[.
D1bik1d4go naadaago[t8daa[.
Daa'idiihnd7go, hadaagotogo,
'its1[t['00l7 nkeeda]t'igo,
d77k'ehgo beeg=zh=go naagogh1daa[."
(5.79)
"Hosh g0]t'ish4 d1'17da bineest'1][3daa[,
'i['1n0o'1t'47 d77k'eh.
Doo[i'4d8dadaa[.
D1ha'y1 ts4godeesk44j7 d77k'eh g0d33'daa[."
(5.80)
"K'adi, shitaa], d77k'eh ]ghaa[ n1'1shlaa7 nnd4ne g0ba]'887.
K'adi, d1'1t'4go haad77 '4din7 shich'ahn[ch7."
(5.81)
")ow0, d77k'eh bee[t'4.
D77keh shi[nzh=.
'$god8'4 b4g0]s8 d1ha'd3'."
bii[nd7n1'a.
(5.82)
"'!0, k'adi b4gons8.
Nndii7 gotahndaago,
haad7 ha'y1go '1goil17 bich'8nzh0n7 g0b1'3l1.
Shim1] b4h7dishki."
ndin1'a., T0b1jiishchin4].
(5.83)
'Isdz1n1dleesh] ka]y1n1'a.
"D77t['oh 'i['1n4go'1t'47
d77k'eh7 bich'8nzh=go g0b1'3l1.
{ahde ch'i[b44jgo,
[ahde daa'ik'ech'i'aa[go,
[ahde daa'ik'eech'i[ch'7go,
'4yaan1daa'shdi[k'3go,
ch'idl3godal77[.
'Izee hoogh4daa[.
D1ha'y0o y7k'1g=t'9y1go '1n1goya['88[daa[.
D77d77 'izee7 d77d77 d77d77 t['oh d77d77 'izeedighin4
hoogh4daa[.
(5.84)
"T['osh4'izee], d1g4 d99n nigoozhishdeeda,
nk'ehgo nd4n1godadlee[.
(5.85)
"N11n1[i'7y1, 'izeehind17,
'izeedoo'iy1ach'4'3['9dadaa[.
'!7 b7k1, n7zhii7 nzh0n7 n1'1sh[aa.
(5.86)
"K'adi, '88ee 'izeen1'ii[nd1].
nD7d0 t1d7d7] benk11'naagodazo.
'!gh1t'4go '1ngo['88daa[.
nD4n1'y==[chii[daa[.
(5.87)
"'Izeehootso], nd7 h0ngh4daa[.
nD7d0, t1d7d7] d99'go yeng0] ndilgo,
nd4n1'd==[chii[.
(5.88)
"K'adi, '88sh9nd1s4, 'izee g0]t'ish4, shits0y4.
'Izei[g0]l9], '7l0ha[7 yengotsidaa[.
Nzh0n7 b7k1 'ango['88daa[.
'&y22da, 'izeehoojine], nd77 d1h17bich'8]zh=daa[.
nD7d0, 'izeedoon1nee['3da].
T['ohbind1a], [ahde g0d33'go, d1ha'y1go
'1ngodal77[.
(5.89)
"K'adi nd7d0, 'izeeb7ndii],
d77k'eh bich'8]zh=daa[.
'&y22da, hang==ch'igo,
doo'1kaaday1 '1shig=laa doo] nd7da.
D1nzh0n4n1 b7k1 g0]l9daa[.
(5.90)
"K'adi nd7d0, 'izeehooto],
d77k'ehn1 nzh=go ]l9daa[.
Daha'y1go ni'1l00l7 shi'1l00l7 nee]y1go,
'izee yeng==zhiidaa[.
D1hay1go '1n1nga['88[deeda, bee[k'ai beedash9 yeng==tseedeeda, ng==k'3deeda, d1'1gh1t'4go nnd4 bi'ize]l9daa[.
(5.91)
"K'adi, n11n1g=l9d77k'een] 'izee[iga].
D77k'eeny1go nd7d0 ]zh=daa[.
T1d7d7] d99ngo yi[ng=k3go,
d1haad7 doch'4'3['9dadaa[.
(5.92)
"K'adi '88sh9, 'izee[ib1],
d1h17 d77k'eh
bich'8]zh=daa[.
(5.93)
"K'adi, 'izei[han1gach7],
d1'17b7k1 han1]t'9go
'1nch'9laa.
'&y22da, d1ha'y1go ]zh=daa[.
(5.94)
"'Idisht['ish, doonaag0][t'4dago,
d77k'ee]y0o doo'iy1ach'4'1d==['88[da.
H7b7k1, 'izee '1nish[aa.
'Ts4gh1n1ns4go' ng0zh7daa[.
'&y22da, dooha'iy1ah1]bich'88'1]t'4dadaa[.
B7k1 'izee '1nish[aa.
(5.95)
"Ts4[tsoy4'izee], nd7d0,
nd4ne nango'88deeda,
g0ch'88nndii7'4d8daa[.
T1d7d7] d99go ngodeesnd1go,
nzh= '1n1god==dl77[.
'!7 b7k1, 'izee '1nish[aa.
(5.96)
"Ts4'izee[izh8],
doo'iy1ach'4'3['9dago,
'izee '1nish[aa.
(5.97)
"K'adi, d77d77 d1nah7k'eh 'izee '1nahish[17, d77k'een han1daanaht'9daa[.
D1haad7 yi['1n1g=laa7 d1'17bi[ ]zh=daa[.
- Ts4b44shdi[hi[7,
- ts4di[hi[7,
- ts4dat['ij7,
- ts4[itso7,
- k'eeshch77,
- ch77,
- [eetso7,
- dat['ije7,
- t1d7d7] d1haad7,
- dleesh7,
- gooshch77,
- t'eesh7,
d77d77, nah00zhii7 d77k'eeny1go nd4
bich'88nash=daa[.
(5.98)
"K'adi, '88sh9nd1s4,
dood1t['ohnzh0n4n1 bee'iind1da
dood1ts8nzh0n4n1 bee'iind1da.
D1h17 d77k'eh bee'iind1.
'&y22da, d77 t['oh7 'i['1n4'1t'47
d1'izeen1 d1]bi[ ]t'9daa[.
(5.99)
"T['a[dei], nit'227 goi[b44jgo g0d33'daa[ nind1a7bi[.
'It'22]k'oj7], nit'227 nind1a7 nd4 g0d1]daa[.
(5.100)
"'Izee g0]t'ish4 t['oh7 d1h17 bich'8nzh0n7,
'1sh9 d1ha'y1go nash=daa[.
'Izee nee'iind1daa[.
(5.101)
"'Izeehooj8],
'izee[tsoi],
'izee[iga],
'izeedat['ij],
haa] nz=].
Haa] donzh=da] nahch'88'4god8go.
D1nd4n1 'a[ch77n1 b7k1 'izee
'1nahish[aa.
(5.102)
"'Izeehond11[,
'izeehoojin4,
ha'ich'iid4,
izee[tsoi,
chogosht['7nee,
'izee[b17,
'izee[ga7,
'izee'1[ts' -- s7,
ts8bi[n1daa'ch'i[t'oh7,
s17'izee7,
dl=='d33'7,
ts8yan1go[chin7,
ts4gh1nees1hee,
'izeeb4d -- s7,
'izeedat['ij7,
'izeek4ghash[izhih7,
[9bizee7,
'izeedi[t227,
'iy1n4bid33'7,
t['ohbichaheg=l7n7,
t['oh'iigaa7,
'izeebit'22da[ghadz7,
ts4zh7,
ts4zh7tso7,
ch'7ndeezee,
ch'4go[ch8,
dz4,
dz4tso7,
ts8[tsoi7,
'ich -- sh7.
K'adi, nah00zhii7,
nd4ne 'i['1n0o'1t'4ne 'indaa 'i['1n0o'1t'4ne ndiigoosdz1] bighe'g=l7n7
d1haad7 d77k'eh bich'88nash=le.
(5.103)
"K'adi, g00'ye 'i['1n0o]jaaj]ne nnd4yi[
doon1gonee['3d0.
D77k'eh nnd4ne 'indaa]neda yi[na[9daa[.
Bi[nash=go binahnd77daa[.
(5.104)
"'Iy1n4 g0]t'ish4,
[9 g0]t'ish4,
dzi[1 d77k'eh7 g=l7n7,
shash '1daat'9y4,
'7d07 '1daat'9y4,
dzi[dib4h4 '1t'9y4,
b8ntsa7 '1t'9y4,
y1n4[izhin7 '1t'9y4,
ch'ilaa7 '1t'9y4.
nDiigoosdz1] bik1ee nd4 'ig1a['aash4 'indaa 'ig1a['aash4 d77k'eh h00zhii7 bi[nash=daa[.
D1ha'y1go y7k1t'9y1go
'1n1nga['88[go b7k1 '1nahish[aa.
(5.105)
"K'adi '88sh9, ndiigoosdz1] bik1ee naadaa'ahnd77 d1nah7k'eh nd4ne bi[nash=go d77k'eh
nahk11's8'887 d1nahts87da nd4ne 'indaa]ne
bi[nash=go '1nahish[aa.
(5.106)
"N11n1'88sh9, t1ghe'naaka]ne d1nah7k'eh nahts87 nahk1y47 d1haad7 beegona[97
d77k'eh nnd4ne 'indaa]neyi[ bi[nash=daa[.
'!7 b7k1 '1nahish[aa.
(5.107)
"K'adi '88sh9, ndiigoosdz1] bik1ee
doo'iy1ashi[nzh=da7 nah1nn11n0osh'88'1t'4da.
Shinnde']ne shicheeshk4 na[9.
Sh7 '88sh9 s7d1.
Shaanaats6kees.
D77k'eh nah1'1sh[aa.
(5.108)
"K'adi nah7 'i[eenahdiishndii[.
'I['1]y0o y1daa[ti7[3deeda, sh77 nah1'1sh'9.
'&y22daa nahaagodin7'3.
D1nah7 naah7ndii7 beeha'y1h1ht'9y1 bee'1n1daaht'88[.
D1'1gh1t'4ndah, naagont'ee7 d77k'eeny1.
'$nt'9]ne nndii7 nahtahg=l9go
'1nahish[aa.
(5.109)
"K==h4j8 nahtah1dishx1.
H7y22da, shitaa] shim1]yi[ 'i[k'id3 'in1gat'11j.
K'adi sh7d0 g0k4y1 n1d4shdz1.
Sh77 T0b1jiishchin4] daana['9] sh7 '1sht'9.
'!sh9 sh7d0 y1shti.
'!7sh9 d77k'eh '1dishndi.
(5.110)
"H7y22da, shicheeshk4ne, sh7lahk4y0ne, shik'isek4ne, shideed4k4ne, 'i['1n0o
'1sh9s9]ne:
d1nah7k'eh d77k'ehy1 sh7k1 naadaadah'9daa[.
D77k'eeny1, haad7 j9, nahaan11dooshd11[.
'&y22da beehinahnd17 beeg=zh=y1,
'1naht'4daa[."